Meşveret, Meşrutiyet, İstibdat ve Diğer Şeyler
Öncelikle zamanda yolculuk yapılabildiği hissi veren Ziya Paşa’nın Cumhuriyet idaresiyle Şahsi idarenin farkı üzerine 1867’de yazdıklarından bir kuple aktaralım: “ Cumhuriyet idaresinde padişah, imparator yoktur; memleketin padişahı da imparatoru da halkın kendisidir… Zengin ve fakir herkes aynı haklara sahiptir… Cumhuriyet idaresinde gazeteler hükümete yaltaklık yapmak mecburiyetinde değildirler… Hükümetin en küçük bir kusurunu bile dev aynasında göstererek kıyametler koparırlar… Meclis üyelerinin öteki kimselerden farkı meclis üyesi seçilme onurundan ibarettir… Onların faytonları, yaverleri, çavuşları, sarayları, köşkleri, uşakları yoktur… Görevleri yüzünden zengin olmayı düşünemezler… Mahkemeler özgür ve bağımsızdır. Bütün kararları özgür iradeleriyle kanuna uygun olarak verirler. Ne meclisin ne başkanın bunlara karışmaya hakları yoktur. Şahsi idareye gelirsek; Sanki memleket bunların dede...